Koji glumci su glumili Dražu Mihailovića u filmovima

Armijski general Dragoljub Draža Mihailović jedna je od najpoznatijih ličnosti srpske i jugoslovenske istorije prve polovine 20. veka. S jedne strane su ga odlikovali najveći svetski državnici toga doba, kao što su francuski general Šarl de Gol i predsednik SAD Hari Truman, a s druge su ga komunisti proganjali i na kraju uhvatili i pogubili. Lik našeg generala pojavio se u mnogim filmovima, a tumačili su ga glumci iz različitih epoha i kinematografija, od Holivuda u jeku Drugog svetskog rata, do jugoslovenskih i savremenih srpskih televizijskih produkcija.

Prvo i jedino holivudsko ostvarenje posvećeno četničkom pokretu snimljeno je 1943. godine pod nazivom “Chetniks”. Film je režirao Luis King, u produkciji kuće 20th Century Fox, a Dražu Mihailovića tumačio je holandsko-američki glumac Filip Dorn. Ostvarenje je u ratno vreme u SAD najavljivano kao uzbudljiva ratna drama o “borbenoj gerili” i prikazivalo je Jugoslovensku vojsku u otadžbini u izrazito pozitivnom svetlu. Film je bio dobro primljen kod američke publike, ali je kasnije povlačen iz bioskopa, da bi ponovo bio prikazivan tokom šezdesetih i sedamdesetih godina. Film je u suštini prava holivudska akcija i avantura, uz primese romantike. Filmski Draža ni po čemu ne liči na pravog, kratko je ošišan, plav, sa elegantnim razdeljkom, u još elegantnijoj uniformi. Uglavnom, Nemci razotkrivaju Dražinu porodicu koja se krije u Kotoru, drže kao zatočenike njegovu decu, a četnici predvođeni Dražom napadaju grad i sve se završava srećno. U poslednjoj sceni, Draža radio-stanicom javlja saborcima u Jugoslaviji da će nastaviti da se bori do konačne slobode, prenosi Informer.

Draža Mihailović pojavljuje se prvi put kao lik u jugoslovenskom filmu, tačnije, jugoslovensko-sovjetskoj koprodukciji V gorakh Yugoslavii (U planinama Jugoslavije). Radni naziv mu je bio “Oluja na Balkanu”. Kada je 1946. godine prikazan, prvo u Moskvi, a onda i u Beogradu u proleće 1947. zvao se “U planinama Jugoslavije”. Film je režiji Abrama Rooma i Eduarda Tisea, u kojem Dražu Mihailovića igra Vjekoslav Afrić. Interesantno, reč je o prvom filmu u kome se može čuti parola “Smrt fašizmu, sloboda narodu!” koja je kasnije postala legendarna. Iako je film sniman odmah po završetku rata, zbog političkih okolnosti i raskola sa Informbiroom decenijama je bio sklonjen iz javnosti. Godinu dana posle premijere filma dolazi do sukoba Tita i Staljina i rezolucije Informbiroa. Pravo iz bioskopskih sala, film odlazi u komunističke bunkere u kojima će ostati decenijama. Slično se dogodilo i u Sovjetskom Savezu, pa za ovaj, pravi prvi jugoslovenski dugometražni film, godinama niko nije ni znao da postoji.

Sedamdesetih godina lik Mihailovića pojavljuje se u filmu “Klopka za generala”, koji se bavi njegovim hvatanjem nakon rata. U ovom ostvarenju tumačio ga je Rade Marković, dok je priča delimično odstupala od istorijskih činjenica. Film je prilično statično režiran, scenarijo ima nelogičnosti, akcijskih scena ima malo, a dijalozi zvuče previše politički korektno. Likvidacijama je prenaglašena četnička okrutnost, ali film intrigira prvenstveno kao triler u kojem se iščekuje neizban kraj najavljen naslovom.

“Užička republika” je jugoslovenski partizanski film snimljen 1974. godine u režiji Žike Mitrovića. Radnja se odigrava 1941. godine u Srbiji i prikazuje kako je nakon sloma Kraljevine Jugoslavije u Aprilskom ratu i nemačke okupacije pod vodstvom komunista izbio masovni ustanak tokom koga su oslobođene Užice i stvorena prostrana slobodna teritorija koja će posle biti poznata kao Užička republika. Film u koji su utrošena ogromna finansijska i materijalna sredstva se često upoređivao sa ranijim partizanskim spektaklima kao što su “Bitka na Neretvi” i “Sutjeska”. Njegova je specifičnost mešanje segmenata koji prikazuju fiktivne sa segmentima koji prikazuju istorijske likove kao što su Josip Broz Tito i Draža Mihailović koga tumači Miodrag Lazarević, potonji u crno-beloj tehnici koja “glumi” tadašnje filmske žurnale. Za razliku od većine jugoslovenskih ratnih drama, ovaj film ima više politički nego akcioni scenario. On prikazuje savez između partizana i četnika i postepen razlaz kada četnici odlučuju da pomognu Nemcima da zaustave širenje komunizma pre nego da oslobode svoju otadžbinu. Snimljena je i TV serija.

Poslednji čin je jugoslovenska televizijska serija iz 1981. godine. Serija ima 4 epizode i prikazuje zvaničnu verziju operacije hapšenja Nikole Kalabića i Draže Mihailovića. Scenario za seriju je napisao Siniša Pavić, po motivima knjige Milovana Pejanovića (Ljuba Popović) “Velika igra sa Dražom Mihailovićem” Seriju je režirao Sava Mrmak i bavi rasulom četničkih redova i uspešnim delovanjem Službe bezbednosti u prvim poratnim danima. Posle sukoba sa partizanima na Zelengori, maja 1945. godine, Draža Mihailović koga tumači Milan Puzić i Nikola Kalabić prelaze u Srbiju. Pripadnici OZNE infiltriraju se u četničke redove i uspevaju da uhapse Nikolu Kalabića, komandanta gorske straže.

Dugo najavljivana, televizijska serija Ravna gora, sudeći prema objavljenim merenjima, beleži rekordnu gledanost od 2.270.000 gledalaca. Najave su, naime, temeljene na tome da će serija baciti novo svetlo na istorijske činjenice i da je scenario, po rečima autora Radoša Bajića, “argumentovan utemeljenom istorijskom istinom”. U kulturi u kojoj je dominantan filmski žanr koji se bavi Drugim svetskim ratom kolokvijalno nazvan “partizanski film”, Ravna gora je široko shvaćena kao prvo ostvarenje koje bi moglo da pokrene kontražanr “četničkog filma”. Prvi deo je radnjom bio smešten neposredno posle Aprilskog rata 1941. godine i sloma Kraljevine Jugoslavije, te prikazivao kako se u Srbiji stvaraju dva suparnička pokreta otpora protiv nemačke okupacije, četnici pod vodstvom Draže Mihailovića (koga glumi Nebojša Glogovac) i partizani pod vodstvom Josipa Broza Tita (koga glumi Dragan Bjelogrlić). Serija je izazvala veliku pažnju u samoj Srbiji, ali i velike kontroverze u susednim državama, gde se često optuživala za istorijski revizionizam, odnosno pokušaje da se sa pozicija srpskog nacionalizma rehabilituje četnički pokret.