Sudbonosni 29. maj: Pad Carigrada i ubistva srpskih vladara

Datum koji se neobično često pojavljuje na prelomnicama istorije jeste 29. maj. Tog dana 1453. godine pao je Carigrad i nestalo je Istočno rimsko carstvo, danas poznato kao Vizantija, a u srpskoj istoriji upravo 29. maj ostao je upamćen po dva atentata koja su zauvek promenila sudbinu dinastije Obrenović i politički pravac Srbije.

Posle dvomesečnog otpora, Carigrad je pao 29. maja 1453. godine. Poslednji vizantijski car, Konstantin XI je poginuo u borbi. Mehmed II je ušao u osvojeni i opljačkani grad, a u znak sećanja na zauzimanje dobio je nadimak Fatih – osvajač, a Carigrad je učinio novom prestonicom svoje države. Grad je ostao prestonica Osmanskog carstva do njegovog raspada 1923. godine.

Nezainteresovanost hrišćanskog Zapada za Istočno rimsko carstvo 1453. godine umnogome je pomoglo Turcima da osvoje Carigrad i stignu čak i do Beča za vreme Sulejmana Veličanstvenog. Šest godina posle pada Carigrada osvojena je i Srbija, 20. juna 1459. godine.

Mehmed II počiva u Istanbulu, u najraskošnijoj grobnici, koja se nalazi u kompleksu Fatihove džamije, koju je podigao nakon osvajanja grada. Unutrašnjost turbeta uređena je u klasičnom osmanskom stilu – sa bogatom kaligrafijom, ornamentima i velikim sarkofagom prekrivenim zelenim platnom i zlatovezom. Tokom vekova kompleks je više puta obnavljan, naročito nakon zemljotresa koji su oštetili prvobitnu građevinu.

Pogledajte u galeriji fotografije grobnice sultana Mehmeda II Osvajača:

Pad Carigrada 29. maja je imao velike posledice na istoriju Balkana i čitave Evrope, međutim ovaj datum je sudbonosan za Srbiju zbog još dva događaja.

Najpre je 1868. godine u Košutnjaku ubijen knez Mihailo Obrenović, vladar koji je Srbiji doneo povlačenje turskih posada iz gradova i značajno modernizovao zemlju. Mnogima je bilo u interesu da Mihailo bude ubijen – Britaniji, koja je bila protiv samostalnosti Srbije, Austriji, koja je u Srbiji videla prepreku ka širenju na Bosnu i Hercegovinu, kao i zbog saveza koji je Mihailo sklopio sa Mađarima neposredno pre atentata.

Zanimljivo je to da je britanski konzul bio prisutan na mestu ubistva Mihaila neposredno nakon ubistva jer se navodno slučajno našao na Košutnjaku. Mihailo kao veliki protivnik Osmalija bio je velika prepreka britanskim interesima na Balkanu, ali i austrijskim koja je svoj pravac širenja videla upravo ka jugu.

Tačno 35 godina kasnije, u Majskom prevratu 1903. godine, ubijeni su kralj Aleksandar Obrenović i kraljica Draga, čime je okončana vladavina dinastije Obrenović i otvoreno novo poglavlje srpske istorije pod Karađorđevićima. 

Krvavi prevrat u Srbiji stvorio je odmah niz ozbiljnih problema na međunarodnom planu. Britanija je prekinula diplomatske odnose, a i druge zemlje su se prema Srbiji držale vrlo uzdržano. Odnosi sa Austrougarskom ostali su trajno narušeni.

Sama činjenica da su upravo oficiri koji su se zakleli na vernost kralju, bili počinioci takvog gnusnog zločina gotovo nikoga nije ostavila ravnodušnim, a posebno je na dvorovima zavladalo opšte užasavanje nad počinjenim.