Ko je sultan Ahmed I: Sin Srpkinje i suprug sultanije Kosem

Vladavina sultana Ahmeda I obeležila je jedno od najburnijih razdoblja Osmanskog carstva, a njegova ljubavna priča sa sultanijom Kosem ostala je, pored one između sultana Sulejmana i Hurem, upamćena u turskoj istoriji. Iako je na presto stupio kao veoma mlad, sultan Ahmed I suočio se sa pobunama, ratovima i teškim političkim odlukama koje su oblikovale budućnost carstva. Za sobom je ostavio simbol današnjeg Istanbula – čuvenu Plavu džamiju, koja je uz Aju Sofiju nezaobilazna tačka za milione turista iz celog sveta.

Scena iznošenja 19 kovčega pogubljenih prinčeva iz palate ostavila je jaku traumu na malog Ahmeda, i to je razlog zašto je on prekinuo sa osmanskom praksom bratoubistva i nije pogubio svog trogodišnjeg polubrata Mustafu, drugog sina sultanije Halime, kada je 1603. godine došao na presto posle smrti svog oca. Princ Mustafa je zajedno sa majkom Halime. Ahmedov stariji brat, prvi sin sultanije Halime princ Mahmud, takođe je pogubljen po naređenju svog oca Mehmeda 7. juna 1603. godine.

Ahmed I je imao samo 14 godina kada je stupio na presto. Tada je u haremu buknula borba za vlast između njegove majke, sultanije Handan, i njegove bake, sultanije Safije, koja je tokom vladavine Ahmedovog oca Mehmeda imala gotovo apsolutnu moć. Na kraju je, uz Ahmedovu podršku, prevagu odnela njegova majka, pa je Safije poslata u Staru palatu.

Kao valide sultanija, Ahmedova majka nastojala je da utiče na državne poslove i na odluke mladog sultana, posebno u prvim godinama njegove vladavine. Ahmed je bio poznat po svojim sposobnostima u mačevanju, jahanju i odličnom poznavanju brojnih jezika. Voleo ja de piše poeziju pod pseudonimom Bahti, a pesme je najčešće posvećivao svojoj miljenici, sultaniji Kosem. Imao je svoj vrt gde je uzgajao cveće raznih vrsta, u toj kolekciji su se posebno nalazili jasmini, omiljeno cveće sultanije Kosem.

Kada je Ahmed došao na vlast, odmah ga je dočekao rat sa Persijom, koji je započet još za vreme Mehmeda III. Osmanlije su pretrpele niz poraza, a Safavidi su osvojili Jerevan, a zatim i Gandžu, Širvan i Šamahi. U isto vreme bio je u toku i rat sa Habzburškom monarhijom, koji je trajao 10 godina. Sukob je okončan Žitvatoročkim mirom 1606. godine, kojim je ukinut godišnji danak koji je Austrija do tada plaćala Osmanskom carstvu, a Osmansko carstvo je dobilo teritorijalna proširenja u Ugarskoj. Time je, ipak, narušen međunarodni ugled Carstva, jer su Habzburgovci po prvi put priznati kao ravnopravni osmanskom sultanu. 

Pobune Dželalija, pobunjenika u Anadoliji bile su jedan od glavnih razloga zbog kojih su Osmanlije prihvatile ovakve uslove mira. Nezadovoljstvo izazvano dugotrajnim ratom protiv Habzburgovaca i visokim porezima dovelo je do toga da su pobune Dželalija dostigle vrhunac upravo za vreme vladavine Ahmeda I, koji je poslao velikog vezira Murat-pašu da uguši pobunu, što je on posle teških borbi uspeo 1607. godine.

Ahmed je želeo da nadmaši svog pretka, Sulejmana Veličanstvenog. Imao je želju da osvoji Rim i time ostvari san Mehmeda II Osvajača. Međutim, u tome ga je sprečila smrt. Preminuo je 22. novembra 1617. godine u palati Topkapi od posledice tifusa, sa svega 28 godina. Sahranjen je u mauzoleju odmah izvan zidina svoje Plave džamije, gde su potom sahranjeni i sultanija Kosem, sultani Osman II i Murat IV, kao i brojni drugi članovi porodice.

Pogledajte u galeriji fotografije Ekina Koča u ulozi sultana Ahmeda I:

Svaki sultan je na svom dvoru imao mnogo konkubina, jer je glavni zadatak bio ostaviti naslednike dinastiji. Konkubine su bile mlade robinje, hrišćanke dovedene uglavnom sa Balkana ili Kavkaza. Ahmed je sa konkubinom Mahfiruz dobio sina Osmana, budućeg sultana, i još nekoliko dece. Međutim, onda se pojavila Anastasija, buduća sultanija Kosem, poreklom Grkinja. Sultan se toliko zaljubio u nju, da su se i zvanično venčali oko 1605. godine.

Tokom boravka u haremu privukla je pažnju sultana Ahmeda svojom lepotom i postepeno je od najdraže konkubine postala haseki sultanija, odnosno omiljena sultanija najvišeg ranga. Kosemini savremenici opisali su je kao vrlo lepu i inteligentnu ženu koja ima mnogo talenata. Više puta se navodi da je dobro pevala i plesala, te da je govorila i nekoliko stranih jezika.

Kosem i Ahmed su imali osmoro dece – četiri sina i četiri kćeri: Mehmeda, Ajše, Fatmu, Gevherhan, Murata, Kasima, Atike i Ibrahima.

Ekin Koč i Beren Sat kao sultan Ahmed I i sultanija Kosem u seriji “Sultanija Kosem”:

U Osmanskom carstvu je bilo uobičajeno da sultani i visoki državnici grade džamije i verske komplekse posle vojnih pobeda u osvajačkim pohodima i kao znak svoje moći. Ahmed je pobedu nad pobunjenicima u Anadoliji smatrao dovoljnim razlogom da sagradi džamiju prekoputa čuvene Aje Sofije. Podigao je između 1609. i 1616. godine Sultan Ahmedovu džamiju, poznatiju kao Plava džamija, zbog 20.000 ručno izrađenih keramičkih plavih pločica, koje prekrivaju unutrašnjost kupole. Želeo je da se istakne kao vladar kroz religiju i graditeljstvo, pa je džamija u tom trenutku bila najveća u celom Osmanskom carstvu. Lično je prisustvovao ceremoniji polaganja temelja, simbolično započevši gradnju zlatnim krampom.

Plava džamija bila je prva izgrađena velika džamija nakon 40 godina. Za razliku od prethodnih bogomolja koje su Ahmedovi prethodnici plaćali ratnim plenom, Ahmed je zbog ratnih gubitaka bio prinuđen da iskoristi novac iz svog trezora, što je izazvalo bes u narodu. Tokom izgradnje izbio je i spor kada se saznalo da je predviđeno da Ahmedova džamija ima isti broj minareta kao i Velika džamija u Meki – ukupno šest. Takvo rešenje smatralo se neprimerenim, jer je Velika džamija u Meki, kao najsvetije islamsko svetilište, trebalo da bude jedinstvena po svom značaju.

Pogledajte u galeriji fotografije Plave džamije:

Ahmed I je bio veoma nezadovoljan zbog tog propusta i izrazio je kajanje. Problem je rešen na predlog šejh-ul-islama, koji je savetovao da se Velikoj džamiji u Meki dogradi još jedan minaret. Nakon što je sedmi minaret podignut u Meki, spor je okončan, a Sultan Ahmedova džamija zadržala je svojih šest minareta. 

Džamija je izgrađena na prestižnom mestu nekadašnje Konstantinove palate, prekoputa Aje Sofije. Veliki deo južne strane džamije se nastavlja na temelje i svodove podruma Konstantinove palate, a nekoliko palata, koje su već postojale na tom mestu, bile su po velikoj ceni kupljene i srušene. Među njima je bila i palata Mehmeda-paše Sokolovića. Za gradnju je bio zadužen kraljevski arhitekta Sedefhar Mehmed-aga, koji je bio učenik i glavni asistent slavnog Sinana. 

Pogledajte u galeriji fotografije grobnice sultana Ahmeda I:

Kada su Osmanlije osvojile Carigrad 1453, videli su Aja Sofiju kao najimpozantniju građevinu u gradu, pa su pri izgradnji džamija počeli da imitiraju njen stil. Aja Sofija je postala “šablon” za osmansku monumentalnu džamiju, pa je upravo Plava džamija spojila hrišćanske vizantijske elemente Aje Sofije sa tradicionalnom islamskom arhitekturom i smatra se najvećom džamijom klasičnog perioda Osmanskog carstva. Ona ima centralnu kupolu kao Aja Sofija i građena je da je nadmaši. Iznad vrata na zapadnom ulazu se nalazi teški metalni lanac, koji je tu stajao kako bi sultan, koji je jedini smeo tu da uđe jašući na konju, morao da sagne glavu pri ulasku. Ovaj simbolični lanac je osiguravao poniznost vladara u božjoj blizini.

Bonus video: Turbe sultana Ahmeda I u kom su sahranjeni i Kosem i drugi članovi dinastije