Kuća Bore Stankovića u Vranju

Život Bore Stankovića započeo je u tišini jedne stare vranjanske kuće, među zidovima koji su pamtili i radost i tugu – i upravo tu, u tom dvorištu i pod tim krovom, oblikovana je duša pisca koji će zauvek obeležiti srpsku književnost.

Pogledajte u galeriji fotografije Borine kuće u Vranju:

Otac Stojan bio je obućar, skroman i vredan čovek, dok je majka Vaska poticala iz bogate trgovačke porodice. Ipak, sudbina je brzo promenila tok njegovog života – već kao dečak ostao je bez oba roditelja, pa je brigu o njemu preuzela baka. Upravo zbog nje, u Vranju su ga znali kao „Bora Zlatin“.

Baka Zlata nije bila samo staratelj – bila je čuvar jednog sveta koji je nestajao. Poticala je iz stare, ugledne, ali osiromašene porodice i često je unuku pričala o „starom“ Vranju – o običajima, ljudima i životu kakav se više nije mogao videti.

Te priče duboko su se urezale u Borino pamćenje i kasnije postale temelj njegovog književnog izraza. Iako je kasnije retko dolazio u rodni grad, gotovo sve što je napisao nosilo je duh Vranja.

Porodični dom bio je građen u duhu tadašnje arhitekture – četvorodelna kuća sa otvorenim tremom i doksatom, ispod kog se nalazio ulaz u podrum. Zidovi su bili od bondruka sa ispunom od čatme, dok je krov bio pokriven ćeramidom.

Unutrašnjost je odisala toplinom i jednostavnošću. Gostinjska soba bila je najveća, uređena u polu-orijentalnom stilu, dok je odmah pored nje bila „Zlatina soba“, sa krevetom i razbojem – prostor u kojem se osećala prisutnost žene koja je obeležila njegov život.

Dvorište je bilo živo i puno detalja – stari dud, bunar, kaldrma, vinova loza i šimširi stvarali su ambijent koji je kasnije živeo u njegovim delima.

Bora je imao mlađeg brata Timotija, koji je preminuo još u ranom detinjstvu. Otac mu umire 1881. godine, majka dve godine kasnije, pa njegov svet postaje sveden na jednu osobu – baku.

Kada je i ona preminula 1896. godine, ostao je potpuno sam. Taj trenutak ostavio je dubok trag u njegovoj duši.

„Poslednja duša koja postojaše za me… baba moja, umrla je!“, zapisao je potresen.

Iste godine odlazi u Beograd, gde upisuje studije i započinje novo poglavlje života.

Zbog teške materijalne situacije, Bora je bio primoran da proda porodičnu kuću lokalnom svešteniku. Taj čin bio je bolan, ali neizbežan – ostao je bez doma, ali ne i bez uspomena.

Sve ono što je izgubio u stvarnosti, sačuvao je u svojim delima.

Početkom XX veka kuću je otkupila opština, ali je dugo bila zapuštena i prepuštena vremenu. Tek 1966. godine započeta je njena obnova, a već naredne godine otvoren je Muzej Bore Stankovića.

Danas ova kuća, u okviru Narodnog muzeja u Vranju, predstavlja jedno od najvažnijih mesta sećanja na velikog pisca i njegovo delo.

Nasleđe Bore Stankovića duboko je utkano u identitet Vranja. Njegovo ime nose gimnazija, gradska biblioteka i pozorište, dok se njegov spomenik nalazi na centralnom mestu u Gradskom parku.

Jedna od glavnih gradskih saobraćajnica nosi njegovo ime, a kulturni život grada obeležavaju manifestacije poput „Borinih pozorišnih dana“, „Borine nedelje“ i književne nagrade „Borisav Stanković“.

 Video: Predstava “Koštana” koja se izvodi u okviru Borinih pozorišnih dana