Na Kosovu i Metohiji 1455. živelo samo 0,26% Albanaca

Posle agresije NATO pakta na Saveznu Republiku Jugoslaviju 1999. godine, doneta je 10. juna rezolucija Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija 1244 kojom je uspostavljena Misija privremene uprave Ujedinjenih nacija na Kosovu i Metohiji (UNMIK). Vojska SRJ se povukla iz pokrajine, a rezolucija u svom tekstu garantuje suverenitet i teritorijalni integritet SRJ i poziva na široku autonomiju i suštinsku samoupravu za Kosovo i Metohiju.

Srbi na Kosovu i Metohiji su od dolaska međunarodnih snaga 1999. godine i odlaska srpske vojske gotovo desetkovani. Međunarodne snage su imale zadatak da održe mir u pokrajini i zaštite srpsko stanovništvo, međutim pred njihovim očima dogodili su se najteži zločini nad civilima, uz napade na imovinu Srba, paljenje i rušenje desetina srednjovekovnih manastira i crkava i uništavanje grobova. Samo 1999. godine sa Kosova i Metohije pred terorom albanskih ekstremista, uz nemo posmatranje međunarodnih snaga i celog sveta, izbeglo je oko 200.000 Srba i drugih nealbanaca. Godine 2004. dogodio se novi egzodus, kada je pred nasiljem albanskih ekstremista pobeglo 4.000 Srba, uništeno više od 800 srpskih kuća i zapaljeno i uništeno 35 crkava i manastira.

Pogledajte u galeriji fotografije napravljene tokom masovnog egzodusa Srba sa KiM:

Poslednji popis tzv. Kosovo organizovalo je 2024. godine, a srpsko stanovništvo ga je većinom bojkotovalo. Popisano je 1.586.659 stanovnika, od čega su 1.454.963 Albanci, dok je popisano 36.652 Srba. Procenjuje se da danas na Kosovu i Metohiji živi između 50.000 i 100.000 Srba. Kako su brojke nekada izgledale?

Dečanska hrisovulja iz 1330. godine sadrži detaljan spisak domaćinstava koja su popisana u Metohiji i severozapadnoj Albaniji, na metohu manastira Visoki Dečani. Samo 3 od 89 naselja su bila albanska, ostala su bila nealbanska. Od 2.166 poljoprivrednih gazdinstava i 2.666 kuća na područjima stočarstva, 44 su bila albanska, (1,8%). Ostala su registrovana kao srpska. Nesrpska populacija Kosova i Metohije nije prelazila 2% do kraja 14. veka.

Turski defter, odnosno opšti katastarski poreski popis iz 1455. godine, koji je skupljen u zemlji Brankovića (80% današnje teritorije Kosova i Metohije), zabeležio je da na KiM postoji 480 naselja u kojima živi 13.696 odraslih muškaraca u 12.985 kuća, i 14.087 nosioca domaćinstava (480 udovica i 13.607 odraslih muškaraca). Neki odrasli muškarci nisu imali svoje kuće, pa su tako zabeleženi kao siromasi.

Prema popisu, bilo je 75 vlaških domaćinstava u 34 sela, 46 albanskih u 23 sela, 17 bugarskih u 10 sela, pet grčkih u Lauši i Vučitrnu, jedno jevrejsko u Vučitrnu i jedno hrvatsko. Sva ostala bila su srpska. Od svih imena i prezimena koja se pominju u popisu, 95,88 odsto su bila srpskog porekla, 1,90 odsto romanskog, 1,56 neutvrđenog, 0,26 albanskog, 0,25 grčkog, i tako dalje.

Dakle, sredinom XV veka postojalo je na Kosovu i Metohiji samo 46 albanskih domaćinstava u 23 sela (u proseku dve kuće po selu, nijedno jedino čisto albansko), dok je srpskih bilo skoro 13.000 u svih 480 naseobina. Ne postoji zabeležen ni jedan jedini toponim albanskog porekla. Ovaj turski popis danas se čuva u arhivi u Istanbulu.

Situacija se na štetu Srba drastično promenila krajem 17. veka. Tokom Velikog bečkog rata (1683 – 1699) koji se vodio između Osmanskog carstva i Habzburške monarhije, Srbi su stali na stranu Habzburgovaca u borbi protiv Turaka. Bojeći se turske odmazde posle povlačenja Habzburga do Save i Dunava, Srbi se sa patrikjarhom Arsenijem Čarnojevićem sa Kosova i Metohije povlače na prostore nekadašnje južne Ugarske, današnje pokrajine Vojvodine. To je Prva velika seoba Srba, kada je sa Kosova i Metohije izbeglo oko 180.000 Srba (samo iz Prizrena 20.000). Nakon toga, islamizovani Albanci iz visokoplaninskog područja naseljavaju Metohiju i ulaze u srpska imanja. Slična situacija se odigrala 1737. pri Drugoj velikoj seobi Srba.

Od tog trenutka, broj Srba opada, dok broj Albanaca raste. Prilikom svake bune Srba protiv osmanske vlasti, Albanci su se vršili odmazdu tokom 18. i 19. veka. Procenjeno je da je između 200.000 i 400.000 Srba proterano iz Kosovskog Vilajeta (koji je pored Kosova i Metohije obuhvatao i Rašku oblast, kao i delove današnje Seeverne Makedonije) od 1876. do 1912. godine, posebno tokom Grčko – turskog rata 1897. godine.

Studija iz 1871. austrijskog pukovnika Petera Kukulja pokazuje da Prizrenski Mutesarifluk (koji odgovara u velikoj meri današnjem Kosovu i Metohiji) ima 500.000 stanovnika, od kojih Srba 318.000 (64%), Albanca 161.000 (32%), Roma i Čerkeza 10.000 (0,33%) i Turaka 2.000.

Tokom 20. veka struktura stanovništva se na štetu Srba znatno promenila. Prema popisu 1921. godine, bilo je ukupno 439.010 stanovnika, od kojih 288.910 Albanaca (68,81%) i 114.090 Srba (25,99%). Zbog naseljavanja Srba tokom tridesetih godina, prvi put se desilo da se situacija promenila u korist našeg naroda pa je 1931. godine od 552.064 stanovnika bilo 331.549 (60,06%) Albanaca, 180.170 (32,64%) Srba (od kojih mali čine i Hrvati).

Prvi i Drugi svetski rat doveli su do novih talasa iseljavanja srpskog stanovništva, a tokom komunističke Jugoslavije tihi pogrom se nastavio, uz javno proklamovano bratstvo i jedinstvo. Za vreme Drugog svetskog rata ubijeno je oko 10.000, a etnički očišćeno sa prostora Kosova i Metohije oko 100.000 Srba, dok se u isto vreme naselilo oko 100.000 Albanaca iz Albanije. Svim Srbima, koji su naseljeni posle 1912. godine i povratka Kosova i Metohije pod vlast Srbije, nova komunistička vlast zabranila je povratak posle Drugog svetskog rata, dok je Albancima dozvoljeno da ostanu. Procenat srpskog stanovništva bio je u konstantnom opadanju, a do kulminacije dolazi 1999. godine.

Danas se o Kosovu i Metohiji u delu sveta govori kao o albanskoj državi, državi koja je nastala na proterivanju i ubijanju srpskog stanovništva. Ono malo Srba što je ostalo da živi na svojim vekovnim ognjištima, zajedno sa pravoslavnim manastirima i crkvama, kojih na Kosovu i Metohiji postoji oko 1.300, čvrsti su svedoci o dubokim srpskim korenima u ovoj kolevci naše kulture.