radiobalkanfox
Napustio nas je Đorđe Kadijević, režiser, scenarista, likovni kritičar i istoričar umetnosti. Kadijević je bio erudita starog kova, čovek izuzetno širokog obrazovanja, sposoban za duboke uvide i spoznaje, koje je čak i u dubokoj starosti iznosio jasno i dosledno, sve na osnovu svog jedinstvenog, ličnog svetonazora, često sumornog, reklo bi se i pesmističnog, zasnovanog na ličnim traumama.
Međutim, istovremeno je bio i čovek živog duha, sa specifičnim smislom za humor. Za detaljnije proučavanje ovog jedinstvenog umetnika preporučio bih dve knjige: biografiju “Više od istine: Kadijević o Kadijeviću” i zbirku priča, tj. autobiorafskih crtica “Božja volja”. Kao retko gde, iz ova dva dela bukvalno kulja intelektualna snaga čoveka kojima se bave i ako ste prethodnih dana nailazili na tekstove o tome koliki nas je velikan napustio, nijedan nije sveobuhvatan. To je naprosto nemoguće i, dok pišem ove redove, ne osećam se dorastao čak i za ovlašnu analizu prvog Kadijevićevog filma “Praznik”.
Đorđe Kadijević Foto: Tamara Trajković
Đorđe Kadijević najpoznatiji je po filmovima strave, pre svega “Leptirici”, kao i po seriji “Vuk Karadžić”. Pored spomenutih, Kadijević je autor još remek-dela, poput “Praznika”. Uglavnom okrenut vizuelnim umetnostima, Đorđe Kadijević u “Prazniku” donosi niz prizora koji bi bez problema mogli biti pretočeni u slike. Zajedno sa direktorom fotografije Aleksandrom Petkovićem napisao je i scenario. Crnobeli “Praznik” fotografijom samo dodatno potcrtava višestruke kontraste koje prikazuje, a tome doprinose nedostatak glavnih junaka u klasičnom smislu i neobična tema, čak i za današnje pojmove.
“Praznik” je snimljen 1967. godine kao ratna drama. U vreme kada je tzv. partizanski film postojao kao žanr za sebe (u narodu se nije nazivao “ratni”), Kadijević je snimio nešto gde ne postoji nijedan partizan. Radnja se događa u četničkom selu, gde lokalna jedinica na Božić dođe do dvojice oborenih američkih pilota. Kada se tu pojavi mala grupa nedićevaca, četnici shvataju da nemački vojnici intenzivno traže pilote i njihov se odnos prema njima menja. Sukobi su, naravno, neizbežni…
Serija “Vuk Karadžić” Foto: RTS Arhiva
“Praznik” obiluje upečatljivim likovima, počev od prve scene, koja u priču uvodi Manola, čoveka koji za ceo film ne progovori ni reč, konji ga se plaše, a seljaci se prema njemu imaju odnos kao prema (nat)prirodnoj sili ili možda čak demonu. Ispostavlja se da je Manola koljač, ali tek pošto na scenu stupe živopisni likovi poput četničkog narednika Katića i nedićevskog majora. Između ove dvojice brbljivih i bahatih, sa međusobnim nepoštovanjem, izbiće sukob, dok zaokruženje dolazi sa četničkim kapetanom Stojadinovićem, čovekom koji je njihova suprotnost.
Osim ovih kontrasta, što vizuelnih (tamne uniforme nasuprot snegom prekrivenog sela i okolne prirode), što ličnih, “Praznik” mnogo govori i o nama kao narodu, hladno secirajući osobine, ne razlažući ih na vrline i mane. Neprekidno podrivanje i nepoštovanje autoriteta može biti posmatrano ovako ili onako, a isto važi i za (ne)poštovanje praznika. Prkos običnog čoveka nametnutom bahatom autoritetu, čak i kada gleda u cev pištolja, budi saosećanje i poistovećenje, ali “Praznik” ujedno otkriva i mračne delove kolektivne psihe, kao i nezgodan položaj čoveka kao jedinke u ekstremnim, ratnim uslovima.
Nikola Popević Foto: Zorana Jevtić
Narednik Katić je od onih koji koriste priliku da naređuju dok “glavni” nije tu. Ali neki njegovi uvidi su zdravorazumski. Neka dela pak nisu, počev od benignih, poput obraćanja pilotima na srpskom iako oni ne razumeju ni reči, pa do toga za šta pozove Manola. S druge strane, otpor bahatom nedićevcu budi razumevanje – Katić je, kao i većina Srba, večito između negde reda i haosa, između jasne ideje šta mu je činiti i impulsivnog i nedoslednog. “Praznik” svojevremeno nije bio najbolje shvaćen, ali je pre deset godina uvršćen na spisak kulturnih dobara.
Dodaj komentar